2 Krallar 23

3. Yoşiya’nın Antlaşmayı Yenilemesi (23:1-3)

Kral tapınakta bir toplantı düzenledi ve Antlaşma Kitabı’nın sözlerini tüm halka okudu. Sütunun yanında durarak yasanın tüm sözlerine itaat edeceğine dair bir antlaşma yaptı. Halk da Rab’le yapılan antlaşmaya katıldı.

4. Yoşiya’nın Yenilikleri (23:4-30)

23:4-9   Burada Yoşiya’nın yaptığı reformların bir listesini görürüz. Tapınağı zina yaparken kullanılan tüm eşyadan temizledi, onları yaktı ve küllerini Beytel’e götürdü. Putperest kâhinleri azletti ve büyük olasılıkla öldürdü. Aşera putunu tapınaktan çıkartarak yaktı ve küllerini sıradan halkın mezarlarının üstüne serpti. Kadınların Aşera putu için kumaş dokudukları tapınak bölgesindeki fahişelerin fuhuş yaptıkları odaları yıktı. Putperest tapınma yerlerini yerle bir etti. Kesinlikle bir daha kullanılamayacak hale geldiler. Tapınma yerlerinde Yahve’ye kurbanlar sunan tüm kâhinleri, Yahuda kentlerinden çıkardı. Tanrı bu kurbanların sunulacağı yer olarak Yeruşalim’i belirtmişti. Yoşiya bu kâhinlerin tapınakta hizmet etmelerine engel oldu, ama onların mayasız ekmek paylaşımlarına izin verdi.

23:10-12   Ben-Hinnom Vadisi’ndeki putperest Tofet tapınağını yıktı; burada Molek’e çocuklar kurban edilmekteydi. Güneşe adanmış atları, Rab’bin tapınağından kaldırdı ve güneşe adanmış savaş arabalarını yaktı. Ahaz ve Manaşşe tarafından dikilen putperest sunakları yıktı. Manaşşe tövbe ettikten sonra kendisi de bu sunakları yok etmişti (2Ta.33:15), ama hiç kuşkusuz putperest Amon tarafından bu yerler yine hizmete sokulmuştu. Yoşiya onların bir daha kullanılmamalarını garantiledi.

23:13,14   Zeytin Dağı’nın (Yıkım Dağı) güneyinde bulunan tapınma yerlerini kirletti. Dikilitaşları, Aşera putlarını parçaladı ve sonra yerlerini insan kemikleriyle doldurdu.

23:15-18   Beytel’deki tapınma yerini ve sunağı yıktı. Tapınma yerini ateşe verip toz duman etti (hem İsrailliler hem de putperestler ölü insan kemiklerini murdarlık olarak görürlerdi 1 ). Tüm bunlar 300 yıl önce Tanrı adamı Yarovam’a bildirilen peygamberliğin yerine getirilişiydi. Yoşiya, Kutsal Kitap’ta doğumundan önce söz edilen birkaç kişiden biridir (1Kr.13:2). O, seçilmiş bir kaptı, Beytel’deki sunağa karşı, adı bilinmeyen peygamberin kehaneti aracılığıyla önceden belirlenmişti.

Kral Yoşiya, Beytel’deki sunağa karşı tanıklık eden Tanrı adamının mezarını gördüğünde, hiç kimsenin peygamberin kemiklerine dokunmamasını buyurdu. Böylece Samiriye’den gelmiş olan bilinmeyen peygamberin kemiklerinin de orada kalmasına izin verildi (1Kr.13:30,31).

23:19,20   Kralın gerçekleştirdiği reformlar Samiriye’ye kadar yayıldı. Anlaşıldığına göre, Asur gücünün gerilemesi nedeniyle kral, Samiriye bölgesinin kontrolünü sağlamıştı. Tapınma yerlerindeki bütün yapıları yıktı ve putperest kâhinleri kurban sundukları sunakların üzerinde öldürdü. Aynı zamanda bu yerleri kemikleriyle de kirletti.

23:21-23   Yeruşalim’e döndüğünde, Yoşiya Fısıh kutlamalarını yeniden Rab’bin sözüne uygun biçimde düzenledi (daha fazla ayrıntı için 2.Tarihler 35:1,19’a bakınız). Hakimlerin döneminden bu yana böyle bir bayram kutlanmamıştı. Diğer Fısıh kutlamaları daha kapsamlı düzenlenmişti, ama bu kutlama özellikle Rab’bi hoşnut etti. Kutsal Yazılar’da krallık yılları sırasında yalnızca üç fısıhtan söz edildiğini okuruz: Süleyman’ın (2Ta.8), Hizkiya’nın (2Ta.30) ve Yoşiya’nın dönemlerinde.

23:24   Yoşiya aynı zamanda ülkeyi cincilerden, ruhçulardan ve bu kişilere danışan kişilerden temizledi.

23:25-27   Reformlarındaki kusursuzluk açısından Yahuda krallarının en büyüğüydü. Hizkiya aynı şekilde Tanrı’ya duyduğu güven konusunda da aynı onura sahipti (18:5,6). Yine de Yoşiya’nın iyi krallığına rağmen, Rab Yahuda’yı cezalandırmak için halkı sürgüne gönderme ve Yeruşalim’i yıkma planını değiştirmedi.

23:28-30   İ.Ö. 609’da Mısır Firavunu Neko, Babil’e karşı verdikleri mücadelede Asurlular’a yardım etmek için Fırat’a doğru yola çıktı. Politik nedenlerden dolayı Yoşiya Neko’nun ilerleyişine karşı çıkmaya karar verdi ve bunun sonucunda Megiddo’da ölümcül bir yara aldı. Hizmetkârları onu Yeruşalim’e götürdüler. Orada öldü ve gömüldü (2Ta.35:20-24). Neko ise, dört yıl sonra Babilliler tarafından Karkamış savaşında bozguna uğratılacağı Fırat Irmağı’na yaklaştı (Yer.46:2).

D. Kral Yehoahaz (23:31-33)

 Yehoahaz (Şallum olarak da anılır) Yoşiya’nın oğluydu. Yeruşalim’de yalnızca üç ay krallık yaptı (İ.Ö. 609; 2Ta.36:1-4).

Yehoahaz babasının reformlarına saygı göstermedi ve halkın putperestliğe dönmesine izin verdi. Mısır Firavunu Neko, onu Mısırlılar’ın karargahının bulunduğu Suriye’deki bölgelerden biri olan Hama ülkesindeki Rivla’ya çağırdı ve orada Yahuda’yı haraca bağladı. Daha sonra Yehoahaz’ı Mısır’a götürdü. Yehoahaz Mısır’da öldü (Yer.22:11,12).

E. Kral Yehoyakim (23:34 – 24:7)

 Yoşiya’nın oğlu Yehoyakim, Yahuda’da on bir yıl krallık yaptı (İ.Ö. 609-598; 2Ta.36:5 – 8; Yer.22:18,19; 26:21-23; 36:9-32).

23:34-37   Firavun Neko, Yehoahaz’ın erkek kardeşi Elyakim’i Yoşiya’nın yerine kral yaptı ve Elyakim’in adını Yehoyakim olarak değiştirdi. Yehoyakim, Yoşiya’nın hayatta kalan en büyük oğluydu (31,36. ayetler), ama halk onun yerine Yehoahaz’ı kral yaptı. Neko ise Yehoyakim’i bir köle kral olarak görevlendirdi. Yehoyakim firavuna, Yahve’ye gösterdiğinden daha fazla bağlılık gösterdi.

 

Kutsal Kitap

1 Kral Yoşiya haber gönderip Yahuda ve Yeruşalimin bütün ileri gelenlerini yanına topladı.
2 Sonra Yahudalılar, Yeruşalimde yaşayanlar, kâhinler, peygamberler, büyük küçük herkesle birlikte RABbin Tapınağına çıktı. RABbin Tapınağında bulunmuş olan Antlaşma Kitabını baştan sona kadar herkesin duyacağı biçimde okudu.
3 Sütunun yanında durarak RABbin yolunu izleyeceğine, buyruklarını, öğütlerini, kurallarını candan ve yürekten uygulayacağına, bu kitapta yazılı antlaşmanın koşullarını yerine getireceğine ilişkin RABbin huzurunda antlaşma yaptı. Bütün halk bu antlaşmayı onayladı.
4 Kral Yoşiya Baal, Aşera ve gök cisimleri için yapılmış olan bütün eşyaları RABbin Tapınağından çıkarmak üzere Başkâhin Hilkiyaya, kâhin yardımcılarına ve kapı nöbetçilerine buyruk verdi. Bunları Yeruşalimin dışına çıkarıp Kidron Vadisinde yaktı, küllerini Beytele götürdü.
5 Yahuda krallarının kentlerde ve Yeruşalimin çevresindeki tapınma yerlerinde buhur yaksınlar diye atamış olduğu putperest kâhinleri, Baala, güneşe, aya, takımyıldızlara -bütün gök cisimlerine- buhur yakanları ortadan kaldırdı.
6 Aşera putunu RABbin Tapınağından çıkarıp Yeruşalimin dışında Kidron Vadisinde yaktı, ezip toza çevirdi. Bu tozu sıradan halkın mezarlarına serpti.
7 Fuhuş yapan kadın ve erkeklerin RABbin Tapınağı alanındaki odalarını yıktı. Kadınlar orada Aşera için kumaş dokurlardı.
8 Yoşiya Yahuda kentlerinden bütün kâhinleri getirtti. Gevadan Beer-Şevaya kadar kâhinlerin buhur yaktıkları tapınma yerlerini kirletti. Adını kent yöneticisinden alan Yeşu Kapısının girişinde, kentin ana kapısının solunda kalan kapılardaki tapınma yerlerini de yıktı.
9 Tapınma yerlerinin kâhinleri, Yeruşalimdeki RABbin sunağına çıkmaz, ancak öbür kâhinlerle birlikte mayasız ekmek yerlerdi.
10 Yoşiya, kimse oğlunu ya da kızını ilah Molek için ateşte kurban etmesin diye, Ben-Hinnom Vadisindeki Tofeti kirletti.
11 Yahuda krallarının güneşe adamış olduğu atları RABbin Tapınağının girişinden kaldırdı. Atlar tapınağın avlusunda, hadım Natan-Melekin odasının yanındaydı. Yoşiya güneşe adanmış savaş arabalarını da ateşe verdi.
12 Ahazın yukarı odasının damında Yahuda krallarının yaptırdığı sunakları da, RABbin Tapınağının iki avlusunda Manaşşenin yaptırdığı sunakları da yıktı; onları kırıp parçalayarak tozlarını Kidron Vadisine saçtı.
13 Yeruşalimin doğusunda, Yıkım Dağının güneyinde İsrail Kralı Süleymanın Saydalıların iğrenç putu Aştoret, Moavlıların iğrenç putu Kemoş ve Ammonluların iğrenç putu Molek için yaptırmış olduğu tapınma yerlerini kirletti.
14 Dikili taşları, Aşera putlarını parçaladı; yerlerini insan kemikleriyle doldurdu.
15 Bundan başka İsraili günaha sürükleyen Nevat oğlu Yarovamın yaptırdığı Beyteldeki tapınma yerini ve sunağı bile yıktı. Tapınma yerini ateşe verip toz duman etti. Aşera putunu yaktı.
16 Yoşiya çevresine bakındı. Tepedeki mezarları görünce, adamlarını gönderip mezarlardaki kemikleri çıkarttı. Olacakları önceden bildiren Tanrı adamının açıkladığı RABbin sözü uyarınca, kemikleri sunağın üzerinde yakarak sunağı kirletti.
17 Kral, ‹‹Orada görünen anıt nedir?›› diye sordu. Kent halkı, ‹‹Orası Yahudadan gelen ve senin Beyteldeki sunağa yaptıklarını bildiren Tanrı adamının mezarıdır›› diye yanıtladı.
18 Kral, ‹‹Ona dokunmayın›› dedi, ‹‹Kimse onun kemiklerini rahatsız etmesin.›› Böylece Tanrı adamının kemiklerine de, Samiriyeden gelmiş olan peygamberin kemiklerine de dokunmadılar.
19 Yoşiya Beytelde yaptığı gibi, İsrail krallarının Samiriye kentlerinde yaptırdığı RABbi öfkelendiren tapınma yerlerindeki bütün yapıları ortadan kaldırdı.
20 O kentlerdeki tapınma yerlerinin bütün kâhinlerini sunakların üzerinde kurban etti. Sunakların üzerinde insan kemikleri yaktıktan sonra Yeruşalime döndü.
21 Kral, ‹‹Tanrınız RAB için Fısıh Bayramını bu Antlaşma Kitabında yazılanlara uygun biçimde kutlayın›› diye halka buyruk verdi.
22 İsraile önderlik etmiş olan hakimler döneminden bu yana, ne İsrail, ne de Yahuda kralları döneminde, böyle bir Fısıh Bayramı kutlanmamıştı.
23 RAB için düzenlenen bu Fısıh Bayramı Kral Yoşiyanın krallığının on sekizinci yılında Yeruşalimde kutlandı.
24 Bundan başka Yoşiya, Kâhin Hilkiyanın RABbin Tapınağında bulduğu kitapta yazılı yasanın ilkelerini yerine getirmek amacıyla, cincileri, ruhçuları, aile putlarını, öteki putları, ayrıca Yahuda ve Yeruşalimde görülen bütün iğrençlikleri silip süpürdü.
25 Ne ondan önce, ne de sonra onun gibi candan ve yürekten var gücüyle RABbe yönelen ve Musanın yasasına uyan bir kral çıktı.
26 Oysa Manaşşe işlediği suçlarla RABbi öyle öfkelendirmişti ki, RAB Yahudaya karşı alevlenen öfkesinden vazgeçmedi
27 ve ‹‹İsraili nasıl huzurumdan attımsa, Yahudayı da öyle atacağım›› dedi, ‹‹Seçtiğim bu kenti, Yeruşalimi ve ‹Orada bulunacağım› dediğim tapınağı kendimden uzaklaştıracağım.››
28 Yoşiyanın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.
29 Yoşiyanın krallığı sırasında Mısır Firavunu Neko Asur Kralına yardım etmek üzere Fırata doğru yola çıktı. Kral Yoşiya da Nekonun üzerine yürüdü. Megiddoda karşılaştılar. Neko Yoşiyayı öldürdü.
30 Görevlileri Yoşiyanın cesedini savaş arabasıyla Megiddodan Yeruşalime getirip mezarına gömdüler. Yahuda halkı Yoşiyanın oğlu Yehoahazı meshederek babasının yerine kral yaptı.
31 Yehoahaz yirmi üç yaşında kral oldu ve Yeruşalimde üç ay krallık yaptı. Annesi Livnalı Yeremyanın kızı Hamutaldı.
32 Yehoahaz ataları gibi RABbin gözünde kötü olanı yaptı.
33 Yeruşalimde krallık yapmasın diye, Firavun Neko, Hama ülkesinde, Rivlada Yehoahazı zincire vurdu. Ülke halkını yüz talant gümüş ve bir talant altın ödemekle yükümlü kıldı.
34 Firavun Neko Yoşiyanın oğlu Elyakimi babasının yerine kral yaptı ve adını değiştirip Yehoyakim koydu. Sonra Yehoahazı alıp Mısıra döndü. Yehoahaz orada öldü.
35 Yehoyakim firavunun istediği altın ve gümüşü ödedi. Bu parayı bulmak için firavunun buyruğuna uyarak ülkeyi vergiye bağladı. Firavun Nekoya verilmek üzere Yahuda halkından herkesin gücü oranında altın ve gümüş topladı.
36 Yehoyakim yirmi beş yaşında kral oldu ve Yeruşalimde on bir yıl krallık yaptı. Annesi Rumalı Pedayanın kızı Zevudaydı.
37 Yehoyakim ataları gibi RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.

1. Williams, Commentary, s.221.